My Prix
Columns

20-6-2011

Negen monologen en een dialoog

Door: Wendy van Lith

Sorry this text is currently not available in english - De Prix de Rome tentoonstelling werpt een uitgekauwde, doch relevante vraag op: wanneer is een kunstwerk voor mij geslaagd? Tien jonge kunstenaars, van wie er vier meedingen voor de hoofdprijs, stellen hun werk tentoon in een voormalig pathologisch anatomisch laboratorium. De getoonde werken komen geheel tot hun recht in de steriele en ietwat spookachtige ruimtes. Hier wordt namelijk de kunst ontleed. Wat zijn de vitale organen, oftewel de voorwaarden voor kunst? Waar houdt kunst op en begint de alledaagse werkelijkheid? En wie bepaalt eigenlijk wat kunst is?

In dit geval bepaal ik dat, want ik ga op zoek naar mijn winnaar. Via hun werk probeer ik met iedere kunstenaar een gesprek aan te gaan, op zoek naar een verrijkende dialoog. Echter, geen enkele kunstenaar reikt me hier de hand en ik moet zelf hun betekenissen ontrafelen. Na een eerste bezoek slaat de paniek toe. Niets grijpt me naar mijn strot, niets nagelt me aan de grond, niets verleidt me.

Het gros van de werken in de tentoonstelling slaagt er niet in mij lang te boeien. Een installatie van Gwenneth Boelens ziet er niet alleen onaantrekkelijk uit, maar wanneer ik door een kijkgat staar voel ik me in de maling genomen. Ik zie niets bijzonders. In een interview legt Boelens uit dat zij gefascineerd is door de oudste fotografische technieken. Zij zegt: ‘Mijn werk gaat over dingen die te maken hebben met compressie en tegenstellingen zoals ratio en intuïtie en natuur en cultuur.’ Ik kan haar uitleg niet koppelen aan het werk dat ik voor me zie. Het klinkt als iets wat op zoveel dingen van toepassing is. De drang om weg te lopen wint het dan ook van de wens om meer te ontdekken.

Ook het werk van Ben Pointeker stelt me teleur. In eerste instantie ben ik gefascineerd door de schoonheid van het werk. Op een groot scherm dat schuin in de donkere ruimte staat wordt een film getoond die een combinatie is van repeterende filmscènes en fotografie. In ieder shot is een meisje in een landschap te zien. Het weer is onheilspellend. De film refereert aan een heleboel standaardbeelden in mijn hoofd: het schilderij Christina’s World van Andrew Wyeth, maar ook klassieke horrorscenario’s. Ik staar lang naar het scherm. Niet omdat ik het zo mooi vind, maar omdat ik koortsachtig zoek naar een diepere duiding, een gesprek met de kunstenaar. Wanneer het filmpje voor de vierde keer begint gooi ik de handdoek in de ring. Hoezeer ik mezelf er ook aan wil overgeven, het blijft bij een esthetische monoloog.

Ben Pointeker is niet de enige die het medium video gebruikt. Ook Mark Boulos, Pricilla Fernandes, Pilvi Takala, Katarina Zdjelar en Guido van der Werve doen dit. Van der Werve geeft, net zoals Pointeker, het landschap een grote rol. Tegenover deze dromerige werken staan de documentaire-achtige en maatschappijkritische films van Takala en Boulos. Voorzichtig gezegd lijken zich twee tendensen te manifesteren: of het werk is zo herkenbaar dat het bijna niet meer te onderscheiden is van de realiteit, of het is abstract, romantisch en suggestief zonder dat het een boodschap lijkt uit te dragen. Deze kunstenaars gaan hierin te ver. Een geslaagd kunstwerk, in mijn optiek, bevindt zich in het schemergebied hiertussen en is altijd een dialoog tussen kunstenaar en beschouwer.

De portretten van Petra Stavast ga ik bijna onopgemerkt voorbij. De geportretteerden zijn om een hoekje opgehangen en durven me amper aan te kijken. Toch trekken ze mijn aandacht. Ze laten me niet meer los. Zelfs het afstotelijke begeleidende tekstje weerhoudt de foto’s er niet van zich te nestelen in mijn geheugen. (“De projecten van Petra Stavast moeten worden gezien als voorbeelden - persoonlijke ontmoetingen die grotere fenomenen aanraken. Tijdsverloop, stagnatie, fragmentatie en traditie zijn terugkerende thema's in haar werk.” Een leeg velletje papier had mij net zoveel kunnen vertellen.) Stavast zoekt in haar foto’s, zo merkt zij zelf op, naar verstilling en concentratie. Het feit dat zij hiervoor een mobiele telefoon gebruikt vind ik fascinerend. Ze maakt het zichzelf daarmee niet gemakkelijk. Het is immers een symbool voor vluchtigheid en oppervlakkigheid. Ze confronteert me met het feit dat ik een angstaanjagend groot aantal mensen vaker op mijn schermpje zie dan in het echt.
Prix de Rome Sorry this text is currently not available in english -
Sorry this text is currently not available in english - Thuis bekijk ik ander werk van de hand van Stavast. Het meeste indruk maakt het boek Libreto. Het is een beeldverslag van een reis die voor Stavast begon nadat zij in een Italiaans dorpje een verlaten en vervallen huis betrad. Het mondde uit in een speurtocht naar de voormalige bewoners. Of het nu een woonkamer betreft vol troep, een deur uit zijn post, een oud familiekiekje of een netjes opgehangen jurkje vol gaten en vlekken; alles heeft een ontroerende waardigheid. De foto’s lezen als een pageturner en er ontspint zich een verhaal dat zich uitstrekt over generaties en continenten. Subtiel wordt de drang zichtbaar die in iedereen schuilgaat om, in de oneindig grote wereld, een kleine wereld voor jezelf te bouwen.

Het gehele oeuvre van Stavast lijkt een onderzoek naar de kern van de mens. Het is bewonderenswaardig hoe zij een persoonlijkheid weet te verstillen zonder zich te verliezen in dingen die er niet toe doen. Ze beheerst de kunst van het weglaten. De mensfiguur is misschien wel het meest ingesleten beeld in ieders bovenkamer en toch verleidt iedere foto mij op zoek te gaan naar de volgende, de volgende en de daarop volgende. Telkens opnieuw brengt ze iets naar boven in mijn eigen herinnering. Ze zijn zo simpel en bescheiden, maar tegelijkertijd zo confronterend, dat ze naar me lijken te schreeuwen.

Hoewel ik van alle kunstenaars hun conceptuele geheimtaal probeer te begrijpen, versta ik alleen de verstilling van Stavast.
Prix de Rome Sorry this text is currently not available in english -
Sorry this text is currently not available in english - Door Wendy van Lith (26)

Wendy van Lith (26) studeerde kunstgeschiedenis in Utrecht en Museumstudies aan de Universiteit van Amsterdam. Nu werkt zij als freelance tentoonstellingsmaker en schrijver.
Momenteel is zij werkzaam voor Museum Van Loon in Amsterdam.

goed gedaan ga zo door
mariet hendriks   26-7-2011 18:20

Plaats hier een reactie




Anti-Spam check *
Vul de volgende woorden in: check

Email  

Eerdere
Columns