My Prix
Columns

7-6-2011

Stof tot nadenken

Door: Annelies Bijvelds

Sorry this text is currently not available in english - De tentoonstelling van de Prix de Rome vindt dit jaar plaats in SMART Project Space. Dit kunstcentrum is gevestigd in het voormalig Pathologisch Anatomisch Laboratorium (PAL) van het Wilhelmina Gasthuis. De wetenschappelijke geschiedenis van het gebouw maakt het een uitstekende locatie voor een expositie als deze. Hier wordt kritische kunst gepresenteerd die het publiek uitdaagt om kunst niet voor zoete koek te slikken, maar zelf op zoek te gaan naar betekenissen. De bezoeker treft een ingetogen tentoonstelling aan. Het is een verzameling van veel video’s en enkele conceptuele installaties. De werken zijn veelal zelfreflectief. Er zijn experimentele zoektochten naar de pure essentie van het medium, zoals de menshoge negatieven van Gwenneth Boelens of de mobiele telefoon fotografie van Petra Stavast. De selectie weerspiegelt een stroming binnen conceptuele kunst waarin grenzen tussen het artistieke, documentatie, wetenschap en politiek worden verkend. Als je niet bang bent voor een beetje kritische (zelf)reflectie en tijd hebt om de vele minuten aan filmmateriaal uit te kijken, dan is deze expositie een inspirerende ervaring.

Aan de linker zijde van het expositiegedeelte bevindt zich een reeks van donkere vertrekken waar videoprojecties overheersen. Hier moet ik zelf juiste deuren openen en mijn weg vinden tussen de kunstwerken. In een achterkamertje neemt Pilvi Takala me met haar verborgen camerabeelden mee in de wereld van krampachtige veiligheidsrichtlijnen en stuntelend Franstalige surveillancepersoneel in het Europese parlement. De projectie wordt vergezeld door T-shirts waarop, in verschillende talen, tegenstrijdige kledingvoorschriften zijn geprint. Tussen de filmprojecties van interviews in witte ruimtes van Katarina Zdjelar moet ik even gaan zitten om te zien hoe geraffineerd haar spel met fricties tussen taal, beeld en geluid is. De verwarrende ondervraging -met tolk en ambtenaar- naar iemands vlucht naar Nederland werkt extra vervreemdend als op het andere scherm dezelfde “asielzoeker” over zijn rollen als filmacteur vertelt.
Prix de Rome Sorry this text is currently not available in english -
Sorry this text is currently not available in english - In deze kamers lopen representaties en werkelijkheden in elkaar over. Miscommunicatie door taalverschillen leiden de ervaring. Relevante onderwerpen, maar in de sobere beelden van beide kunstenaars mis ik visuele overtuigingskracht. In Product of Play van Priscila Fernandes vind ik deze wel. Ik zie een klein jongetje dat geconcentreerd houten blokken op kleur sorteert en er heuse bouwsels mee construeert, elk in een eigen primaire kleur. Ik vraag mijzelf af: hoogbegaafd, autistisch? Een ouder meisje is afwachtend bezig met haar haren en lijkt zich bewust te zijn van een kijker. Onverwachts maakt ze contact, het begint met een hysterisch lach, een unheimisch gevoel bekruipt me en nekharen gaan overeind staan. De observant in mij is even uit het lood geslagen. Opeens sta ik oog in oog met een enorm meisjeshoofd waaruit het iconische fragment uit Mozarts Zauberflöte klinkt. Word ik hier nu zelf het object van observatie? Toch schrijf ik snel in mijn boekje “borderline stoornis?” en glip de ruimte uit.

De video van Fernandes heeft het karakter van een klinische observatie, in de witte ruimte fungeren mensen als onderzoeksobjecten. Tegelijkertijd wordt duidelijk dat de kunstenaar zich kritisch met het waarnemen zelf heeft beziggehouden. Het maakt mij bewust van mijn toeschouwerschap. Dit zijn momenten waarop kunst raakt, maar in dit geval is de confrontatie mij nog niet hard genoeg. De film is geprojecteerd als een vierkant vlak, een venster naar de cirkelvormige ruimte waar de kinderen hun spel spelen. Maar een scherm blijft plat, ik mis iets ruimtelijks wat verwijst naar de koepel waarin de film is opgenomen. De kijkervaring zou intensiever worden door de fysieke belevenis van een installatie. Die zou het spel van zien en gezien worden versterken en meer gelaagdheid geven.
Prix de Rome Sorry this text is currently not available in english -
Sorry this text is currently not available in english - Vanaf de centrale ruimte loop ik de rechter gang in en kom in een lichte galerij waarin de werken meer contact lijken te maken. Hier neemt niet de observatie, maar de verbeelding de overhand. Deze route eindigt bij de Foreign Exchance objecten van Vincent Vulsma, mijn favoriet voor de Prix. Ik loop verschillende patronen tegemoet. Van veraf lijken ze op papieren vellen die, nog bobbelig van de natte inkt, zo vanuit de inkjetprinter aan de muur zijn vastgepind. Dichterbij blijken het textielweefsels van zwarte en witte draden. Het zijn letterlijke kopieën van Walker Evans foto’s. In het tentoonstellingskrantje heeft Vulsma afbeeldingen geplaatst die lijken op zijn eigen opstelling. De foto's zijn van de African Negro Art tentoonstelling, gehouden in 1935 in het New Yorkse MoMa. Evans foto's van Afrikaanse kunstobjecten waren destijds in de witgepleisterde ruimtes van het museum voor moderne kunst opgehangen. Om de objecten als moderne kunst te kunnen waarderen, werden ze op deze manier uit de context van primitieve artefacten gehaald. In de vroege jaren tachtig werd Walker Evans op zijn beurt toegeëigend door Sherrie Levine. Zij had zijn portretten van aan armoede lijdende Amerikaanse boeren één op één hergefotografeerd en ze onder haar naam tentoongesteld. Modernistische ideeën over auteurschap en de creatieve daad werden door haar onderuit gehaald.

Vulsma voert de Afrikaanse patronen weer uit in textiel, tot op de pixel nauwkeurig zijn ze met de Jacquard-machine “uitgeprint”. Hij tilt hiermee het onderzoek naar concepten als authenticiteit en toe-eigening naar een hoger niveau en weeft ze samen tot een wirwar van draden. In tegenstelling tot Fernandes video, komen hier de verschillende elementen van concept en materiaal overtuigend samen.
Prix de Rome Sorry this text is currently not available in english -
Sorry this text is currently not available in english - door Annelies Bijvelds (27 jaar)

Na de master Kunstgeschiedenis studeer ik nu Cultural Analysis aan de UvA, een interdisciplinaire research master binnen de Geesteswetenschappen. In mijn onderzoeken naar concepten, richt ik mij dikwijls op visuele kunstwerken. Binnen mijn schrijven hierover zie ik het als een uitdaging om zo dicht mogelijk bij het kunstobject te blijven.

Dit artikel is geschreven tijdens de workshop kunstkritiek, georganiseerd door Prix de Rome en Domein voor Kunstkritiek. Deze artikelen bevatten de individuele mening van de deelnemers, en niet van de organisatie. Iedere deelnemer is gevraagd de tentoonstelling Prix de Rome 2011 Beeldende Kunst te bezoeken, en een kritisch betoog te schrijven waarin een persoonlijke winnaar wordt gekozen.

mooi artikel, goed geschreven en imo geheel begrijpelijk voor een leek als ik (73) met een hbo opleiding in de letteren. voor iemand, die zo oud mag worden en een beetje is blijven lezen en kijken in het leven, vind ik de tekst niet te moeilijk.
nu ga ik opzoeken wie de eerste prijs gewonnen heeft. succes! ga zo door!
elma ouwehand   18-6-2011 11:40

Plaats hier een reactie




Anti-Spam check *
Vul de volgende woorden in: check

Email  

Eerdere
Columns