My Prix
Columns

17-6-2011

Verbeelding bij de Prix de Rome 2011

Door: Niek van der Meer

Sorry this text is currently not available in english - Iedereen heeft ideeën over hoe hij naar de wereld kijkt. Het lijkt vanzelf te gaan. Je doet indrukken op, denkt daarover na en vormt je zo een beeld van alles om je heen. Dat de beperkingen van je gedachten daarbij bepalend zijn voor je blik, realiseer je je meestal niet. In een landschap zul je haast nooit iets zien wat je verbeelding te boven gaat. Wanneer het gaat over het beeld van jezelf en van andere personen geldt dit nog veel sterker.
De manieren waarop groepen mensen elkaar zien en met elkaar omgaan zijn verzamelingen van zulke beelden. Dat is waarop maatschappelijke en politieke verhoudingen gebouwd zijn. Er worden zelden vragen bij gesteld.
Veel genomineerden voor de Prix de Rome van dit jaar laten je juist wel kritisch kijken naar je eigen denken over zien, verbeelding en beeldvorming. In het groot en in het klein word je als bezoeker gewezen op de grenzen van wat je je voor kunt stellen, van wat je kunt zien. Deze kunstenaars nodigen je uit om voorbij die grenzen te turen.
Sorry this text is currently not available in english - Het werk van alle kunstenaars die meedongen naar de Prix de Rome 2011 wordt gepresenteerd in een overzichtstentoonstelling in SMART Project Space in Amsterdam. Naast de speciaal voor de Prix gemaakte nieuwe projecten van de vier shortlist-kandidaten, zijn er ook werken te zien van de overige zes genomineerden. Het werk van de kanshebbers ligt niet ver uit elkaar. Fotografie, video en installatie zijn opvallend goed vertegenwoordigde media. Ook bepaalde thema’s, uitgangspunten en invloeden keren terug bij verschillende kunstenaars. Vanwege die brede raakvlakken springt geen van de genomineerden er direct uit. Ieder op hun eigen manier geven ze gestalte aan eenzelfde tijdsgeest.

De tentoonstelling is niet gemakkelijk. De foto’s, video’s en installaties zijn vrijwel allemaal sterk conceptueel en niet meteen eenduidig. Ze vragen geduld van de bezoeker. Je wordt aan het denken gezet, je verbeelding wordt geprikkeld en er wordt je een spiegel voorgehouden. Voor sommige werken is het misschien nodig om ze meer dan eens te zien om ze helemaal te kunnen begrijpen.
Prix de Rome Sorry this text is currently not available in english -
Sorry this text is currently not available in english - Vrijwel alle stukken in de tentoonstelling zou je de uitkomst kunnen noemen van onderzoek dat de kunstenaars hebben verricht. Ze trekken onder meer de vanzelfsprekendheid in twijfel van de mechanismen die schuilgaan achter de manier waarop beelden en omgangsvormen tot stand komen. De kunstenaars stellen vragen bij de rol van taal, het functioneren van afbeeldingen en de ongeschreven regels die je gebruikt in het samenleven met anderen. Van het feitelijke kijken zelf tot aan het imago van specifieke politieke systemen. Soms gebeurt het op een heel abstract niveau, zoals wanneer Ben Pointeker het begrip ‘representatie’ ter discussie stelt in een video waarin het beeld zelf de hoofdrolspeler is. Zonder dat er sprake is van een voorstelling of een verhaal blijf je als bezoeker geconcentreerd kijken. Onwillekeurig ga je op zoek naar een betekenis die bewust is weggelaten. Het is verfrissend om in te zien dat je blik hier gestuurd wordt door de drang om indrukken in te passen in een raamwerk, zelfs als dat ontbreekt.
Priscila Fernandes confronteert je met de neiging om de werkelijkheid weer te geven zoals je hem wilt zien. Objectiviteit bestaat dan eigenlijk niet meer. Je projecteert je verwachtingspatroon op wat je ziet. Fernandes illustreert dit met een parodie op testsystemen naar ‘normaal’ gedrag van jonge kinderen. Als in een observatie een kleuter ingewikkelde geometrische figuren bouwt van zijn blokken en een elfjarig meisje als een operazangeres begint te zingen, voel je je ongemakkelijk. Onverwacht handelen wekt blijkbaar irritatie. Ongezien denk je namelijk al te weten wat goed of slecht is.
Pilvi Takala is meer concreet in haar bedenkingen bij wat de maatschappij gewoon is gaan vinden. Iedere dag accepteer je regels die totaal onlogisch zijn. Een publieke ruimte als het gebouw van het Europarlement blijkt een stuk minder openbaar dan je zou mogen verwachten. Takala brengt dit humoristisch aan het licht, maar het is lachwekkend op een pijnlijke manier.

Deze kunstenaars brengen allemaal verborgen structuren aan het licht. Als bezoeker besef je na het zien van hun werk beter hoe je kijkt en denkt en wat daar de nadelen van kunnen zijn. Er lijkt alleen geen uitweg te zijn, omdat niemand zegt wat je met je nieuwe inzichten kan.
Wat Mark Boulos onderscheidt van de collega’s die zich met dit soort onderwerpen hebben beziggehouden is het bieden van een alternatief. Boulos confronteert de bezoeker in een video-drieluik met de New People’s Army, een communistische rebellenbeweging van de Filippijnen. De beweging wordt in Europa en de VS gezien als een terroristische organisatie.
Prix de Rome Sorry this text is currently not available in english -
Sorry this text is currently not available in english - Door een paar leden te volgen in een korte documentaire laat Boulos je dat beeld heroverwegen. Het zijn gewone mensen, met de meest uiteenlopende beweegredenen om lid te worden van de NPA. Hun uitgangspunten zijn anders - ze hangen naar eigen zeggen een ‘marxistisch-leninistisch-maoïstische ideologie’ aan, in plaats van de neoliberale democratie die we hier gewend zijn, maar ze zijn minstens zo overtuigd van hun gelijk als de westerse politici die hun strijd afkeuren. Met de val van de Berlijnse Muur in 1989 zijn niet alleen landsgrenzen verlegd. Ook de politieke verbeelding is ingeperkt. Je kunt je als Europeaan niets anders meer voorstellen dan het politieke systeem waarbinnen je nu leeft. Wat Boulos doet, is je laten zien dat er ergens anders mensen zijn die dat wel kunnen en daar ook naar leven. Al ben je het niet eens met dit alternatief, je moet nu erkennen dat er simpelweg een alternatief is.
Boulos laat je eerst je eigen grenzen zien en wijst er dan overheen.
Prix de Rome Sorry this text is currently not available in english -
Sorry this text is currently not available in english - Door Niek van der Meer (22 jaar)

Niek van der Meer studeert Kunstgeschiedenis aan de Universiteit Utrecht en is daar momenteel bezig met de Master moderne en hedendaagse kunst.
Er zijn nog geen reacties

Plaats hier een reactie




Anti-Spam check *
Vul de volgende woorden in: check

Email  

Eerdere
Columns